كرده است . از نظر مشخصات گياه‌شناسى و زراعى سه نوع برنج در گيلان كشت مىشود كه عبارتند از : 1 - انواع برنجهاى صدرى كه طول دانه آنها بيش از 7 ميليمتر است و به دانه دراز معروفند . 2 - انواع برنجهاى چمپا و چمپاى رسمى و بىنام با طول دانه 6 تا 7 ميليمتر كه به عنوان دانه متوسط شناخته مىشوند . 3 - انواع برنجهاى دانه كوتاه يا گرده با طول دانه 5 تا 6 ميليمتر . كشت برنجهاى گروههاى 1 و 2 در گيلان بيش از گروه 3 عموميت دارد . مهمترين انواع برنج صدرى كه در گيلان كشت مىشوند عبارتند از صدرى ، دم‌سياه ، حسن‌سرايى ، ميرزا عنبربو ، موسى طارم ، صدرى دم‌زرد ، صدرى دم سفيد ، صدرى اميرى و صدرى معمولى . از انواع ديگر نيز مىتوان از برنج بىنام ، حسنى ، مولايى ، رسمى و قريب نام برد . در سالهاى اخير مركز بررسى و اصلاح برنج در گيلان موفق به تهيه چند نوع بذر شده است كه با شرايط رويشى گيلان سازگارى بيشترى دارند . اين برنجها عبارتند از : گيل 1 - از تركيب موسى طارم با انستيكوى ژاپنى . گيل 2 و 3 - از تركيب سالارى با آىآر 498 فيليپينى . گيل 4 - آىآر 28 فيليپينى . تجربه كشت اين گونه‌ها در گيلان و يا گونه‌هاى ديگرى كه در مازندران تحت عنوان آمل 2 و 3 كشت مىشود با عكس العملهاى متفاوتى در ميان كشاورزان روبرو بوده است . گروهى به دليل بالا بودن بازده محصول در هكتار از كميت توليد راضى هستند . ليكن پخت نه‌چندان خوب باعث كاهش قيمت آن شده و در نتيجه توقع اقتصادى موردنظر را برآورده نمىكند . گروهى ديگر بر اين باورند كه اين گونه‌ها هنوز سازگارى لازم با شرايط رويشى گيلان را پيدا نكرده‌اند . از اينرو در مقابل سرما حساس بوده و به عملكرد موردنظر نمىرسد . سرانجام گروهى ديگر با تكيه بر ذائقه و سازگارى ذائقه مصرف كنندگان و عطر و بوى برنجهاى بومى ايرانى كه از ديرباز در گيلان كشت مىشدند ، معتقدند كه برنجهاى بومى هنوز بر اين‌گونه برنجهاى اصلاح شده برترى دارند و قيمت نسبتا بالاى آن به دليل پخت خوب و عطر طبيعى جبران نقصان عملكرد كم را مىكند و به همين دليل ترجيح مىدهند كه به كشت انواع بومى خود ادامه دهند . 2 - 1 - 7 - روشهاى كاشت ، داشت و برداشت برنج زراعت برنج به همان نسبت كه بازده اقتصادى بالايى دارد ، كارى است پر زحمت و مستلزم رعايت نكات فنى زياد و مراقبتهاى مداوم . براى كاشت برنج ابتدا زمين را در فصل زمستان آب بسته و كاملا سيراب مىكنند . بدين منظور آب گل‌آلود رودخانه‌ها كه حاوى مواد معلق زيادى است ترجيح داده مىشود . اين آب با جريان كند خود در مزارع كرت‌بندى شده رسوبهاى خود را بر جاى گذاشته و بدين‌ترتيب ضمن سيراب كردن زمين به‌طور طبيعى موجب تقويت آن نيز مىشود . در اواخر زمستان شخم اول زمين به منظور نخستين عمل آماده سازى مزارع انجام مىگيرد . سپس شخم دوم كه عمود بر شخم اول زده مىشود آغاز شده و تا شروع عمليات كاشت كارهاى تسطيح و كرت‌بندى كه اصطلاحا به آن مرزبندى نيز گفته مىشود انجام مىگيرد . اين كار به مهارت زيادى نياز دارد ، چرا كه سطح داخل مرزها بايد تراز باشد تا آب در همه جاى آن به يك اندازه جمع شود . در زمينهائى كه شيب زيادى دارند علاوه بر كرت‌بندى ، مزارع تراس‌بندى شده و در مقاطع ارتفاعى يكسانى از يكديگر قرار مىگيرند . استفاده از تيلر براى شخم زدن كه در آن مىتوان از چرخهاى فلزى استفاده كرد كار شخم را سرعت و سهولت بخشيده است . امروزه براى شخم كمتر از نيروى گاو استفاده مىشود و تقريبا تمامى مزارع برنج به استثناى موارد اندك با تيلر شخم زده مىشود . قبل از آغاز عمليات كاشت بذر برنج كه قبلا خيسانده شده و در خزانه ، حدود 10 تا 15 سانتيمتر رشد كرده آماده مىشود . عمليات كشت در نواحى مختلف گيلان از اواخر فروردين آغاز شده و گاه تا اواخر خرداد نيز ادامه مىيابد . اما بهترين زمان كشت ارديبهشت‌ماه است . از حدود نيمه فروردين بذر را مىخيسانند و پس از انتقال به خزانه حدود يك ماه بذر برنج در خزانه رشد مىكند تا آماده براى نشا كردن شود . قبل از انجام نشا زمين را براى بار سوم شخم زده و سپس با ابزار مخصوصى كه به جاى خيش به تيلر بسته مىشود آن را نرم مىكنند . در اين مرحله آب را قطع كرده و زمين مزارع را ضمن اصلاح و تعمير مرزها مسطح مىكنند . تمامى اين كارها تا اين مرحله به وسيله مردان انجام مىگيرد . از اين مرحله به بعد زنهاى نشاكار گياه برنج را در دسته‌هاى 4 تا 8 تايى از بسته اصلى جدا كرده و مىكارند . دو روز پس از كاشت نشا آب اندكى به مزارع بسته مىشود . مقدار ارتفاع آب نبايد در حدى باشد كه برگهاى گياه در زير آب قرار گيرند و دچار غرقابى شوند . گياه برنج پس از كاشته شدن در مزارع اصلى تا هنگام رسيدن آن ، به مراقبتهاى زيادى نياز دارد . يكى از مهمترين نكات در كشت برنج رعايت فاصله مناسب ميان دسته‌هاى نشا است چه در صورت نزديك بودن دسته‌هاى نشا به يكديگر امكان تغذيه مطلوب براى گياه فراهم نشده در نتيجه خوشه‌ها آنچنان‌كه بايد به بار نمىنشينند . در طى تمام مدتى كه گياه برنج نشا شده و خوشه‌هاى برنج به رنگ زرد متمايل مىشوند آب مزرعه نبايد قطع شود . در اين فاصله مراقبتهاى ديگرى لازم است كه اهم آنها عبارت از وجين‌كارى يا دفع علفهاى هرز از مزارع است . دانه‌هاى گياهان هرز از مساعدت رويشى كه براى رشد برنج فراهم شده استفاده كرده و با سرعت شروع به رويش مىكنند . از اينرو براى جلوگيرى از غلبه آنان بر گياه برنج لازم است كه مزارع طى مراحل مختلفى وجين‌كارى شوند . وجين‌كارى معمولا طى دو مرحله انجام مىگيرد : مرحله اول حدود دو تا سه هفته پس از آغاز كشت و مرحله دوم زمانى كه گياه برنج به ارتفاع 25 تا 35 سانتيمترى رسيده است . از اين مرحله به بعد گياه برنج موقعيت برتر پيدا كرده و خودبه‌خود رويش گياهان ديگر را محدود مىسازد . ليكن در همين مرحله نيز برخى مراقبتهاى ديگر لازم است . در بين ساقه‌هاى نشا گاه گونه‌هائى از علفهاى هرز به نام سوروف پابه‌پاى برنج رشد مىكند و تا زمانى كه برنج به خوشه ننشسته است تشخيص آن از گياه برنج بسيار مشكل است ، زيرا برگ سوروف شباهت زيادى به برگ برنج دارد . از اينرو در صورتى كه بذر با اين‌گونه دانه‌ها مخلوط شده باشد مزارع برنج نياز